Parę słów na temat aplikacji i różnych zawodów dostępnych dla prawnika.

Przede wszystkim aplikacji i zawodów tych mniej popularnych. O popularnych aplikacjach i zawodach można znaleźć w zasobach Internetu mnóstwo informacji. O mniej obleganych już trudniej znaleźć informacje, wiec to opracowanie może być przydatne dla osób poszukujących swojej zawodowej niszy.

Prezentowane opracowanie jest zbiorem luźnych spostrzeżeń, uwag i przytoczonego tekstu normatywnego. Ambicją tego opracowania nie było zatem wyczerpanie tematu.

1) Aplikacja ekspercka

Kwestie dotyczące zawodu eksperta oraz aplikacji eksperckiej regulują: ustawa z 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (głównie jej art. od 266 – 272¹) oraz rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 czerwca 2002 r. w sprawie aplikacji eksperckiej i asesury oraz oceny wykonywanych przez asesora czynności eksperta w Urzędzie Patentowym Rzeczypospolitej Polskiej. Na wstępie najważniejsza uwaga, która może decydować o zainteresowaniu tą aplikacją przez prawników. Warunkiem koniecznym skutecznego starania się o dostęp do zawodu eksperta jest posiadanie wyższego wykształcenia odpowiadającego zadaniom eksperta.

Eksperci reprezentują Urząd Patentowy przed sądem administracyjnym, wpisują patenty do rejestru oraz dokonują innych czynności w Urzędzie Patentowym.

Ekspertem może zostać osoba, która odbyła aplikację ekspercką, ukończyła asesurę oraz:

1) jest obywatelem polskim i korzysta z pełni praw publicznych;

2) nie była karana za przestępstwo umyślne;

3) posiada znajomość języków obcych w zakresie i stopniu określonym potrzebą spełnienia warunków niezbędnych do wykonywania zadań eksperta, z uwzględnieniem umów międzynarodowych, nie mniej jednak niż jednego języka obcego;

4) jest nieskazitelnego charakteru;

5) ma stan zdrowia oraz predyspozycje pozwalające na powierzenie jej zadań eksperta;

6) posiada odpowiednie do zakresu zadań poświadczenie bezpieczeństwa upoważniające do dostępu do informacji niejawnych, wydane na podstawie ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych.

Od aplikanta eksperckiego odnośnie wymogów językowych, można nie wymagać znajomości jednego z potrzebnych języków, jeżeli brak ten uzupełni on w czasie przeznaczonym na aplikację.

Prezes Urzędu Patentowego organizuje nabór na aplikację przez umieszczenie ogłoszenia w miejscu powszechnie dostępnym w siedzibie Urzędu Patentowego na al. Niepodległości 188/192 w Warszawie, a także przez opublikowanie go w „Wiadomościach Urzędu Patentowego”.

Aplikacja trwa 3 lata, z tym że w uzasadnionych przypadkach, na wniosek aplikanta eksperckiego, może być skrócona do 1 roku i 6 miesięcy. Aplikacja kończy się egzaminem. Powtórny egzamin może być złożony tylko raz, nie wcześniej niż po 6 miesiącach i nie później niż po roku od daty pierwszego egzaminu.

2) Aplikacja komornicza

Kwestie dotyczące zawodu komornika oraz aplikacji komorniczej reguluje przede wszystkim ustawa z 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji.

Aplikantem komorniczym może zostać ten, kto:

1) posiada obywatelstwo polskie;

2) ma pełną zdolność do czynności prawnych;

3) posiada nieposzlakowaną opinię;

4) nie był karany za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe;

5) nie jest podejrzany o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub przestępstwo skarbowe;

6) ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskała tytuł magistra prawa lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej (na marginesie można dodać, że jeszcze do niedawna na aplikacje komorniczą mógł iść absolwent administracji);

7) jest zdolny ze względu na stan zdrowia do pełnienia obowiązków komornika;

8) uzyskał pozytywną ocenę z egzaminu konkursowego na aplikację komorniczą.

Do roku 2008 nie przeprowadzano egzaminów konkursowego na aplikację komorniczą. W tej chwili egzamin konkursowy przeprowadzają komisje egzaminacyjne raz w roku, w terminie wyznaczonym przez Ministra Sprawiedliwości, nie później niż do dnia 30 września, równocześnie we wszystkich izbach komorniczych. Egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta komorniczego z zakresu prawa konstytucyjnego, prawa cywilnego, postępowania cywilnego, prawa gospodarczego, prawa spółek handlowych, prawa pracy, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa administracyjnego, postępowania administracyjnego, prawa finansowego, prawa europejskiego, prawa prywatnego międzynarodowego, ustroju sądów i samorządu komorniczego. W terminie do dnia 30 czerwca każdego roku Minister Sprawiedliwości zamieszcza w dzienniku o zasięgu ogólnopolskim oraz w Biuletynie Informacji Publicznej ogłoszenie o egzaminie konkursowym. Egzamin konkursowy jest płatny, a sama opłata wynosi połowę równowartości minimalnego wynagrodzenia, czyli obecnie cirka 500 zł. Egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 150 pytań, zawierających po 3 propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał co najmniej 90 punktów. Jak więc widać reguły egzaminu są przystępne dla chętnych. Pytania również mają opinie nie nadmiernie wymagających. Niestawiennictwo kandydata na egzamin konkursowy, bez względu na przyczynę jego nieobecności, traktowane jest jako odstąpienie od egzaminu konkursowego. Kandydaci podczas egzaminu konkursowego nie mogą korzystać z tekstów aktów prawnych, komentarzy, orzecznictwa oraz innych pomocy.

Aplikacja komornicza jest już od pewnego czasu niestety odpłatna. Opłata jest ustalana w drodze rozporządzenia. Wysokość opłaty nie może jednak przekroczyć czterokrotność minimalnego wynagrodzenia, czyli obecnie ok. 4000 zł.

Aplikacja komornicza wiąże się z zatrudnieniem aplikanta u danego komornika, co jest skorelowane z obowiązkiem komornika zatrudnienia co najmniej jednego aplikanta komorniczego w okresie 3 lat. Zarobki aplikantów są bardzo zróżnicowane i kształtują się na poziomie od 2.000 -4500 złotych brutto.

Aplikacja komornicza trwa 2 lata i ma na celu zapoznanie aplikanta komorniczego z całokształtem pracy komornika.

3) Aplikacja kontrolerska

Zagadnienia odbycia aplikacji kontrolerskiej regulują: ustawa z 23 grudnia 1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli oraz zarządzenie Prezesa Najwyższej Izby Kontroli z 6 października1995 r. w sprawie aplikacji kontrolerskiej. Aplikacja kontrolerska ma na celu teoretyczne i praktyczne przygotowanie do wykonywania i nadzorowania czynności kontrolnych przez pracowników Najwyższej Izby Kontroli.

Aplikacja kontrolerska obejmuje:

1) szkolenie teoretyczne, w formie centralnie zorganizowanych wykładów, konwersatoriów i ćwiczeń wraz z kolokwiami lub testami zaliczeniowymi;

2) wykonywanie w ramach obowiązków służbowych zleconych zadań praktycznych oraz samokształcenie;

3) egzamin kontrolerski.

„Do czego ta aplikacja jest potrzebna?” - można zadać pytanie. Mianowanie na pracownika nadzorującego lub wykonującego czynności kontrolne w ramach NIK-u uzależnione jest właśnie od ukończenia aplikacji kontrolerskiej zakończonej złożeniem egzaminu z wynikiem pozytywnym przed komisją egzaminacyjną. Aplikacja kontrolerska jest zatem takim wewnętrznym szkoleniem. Na aplikację kieruje dyrektor urzędu lub delegatury NIK, więc siłą rzeczy trzeba mieć dobre układy z szefem. Wysokość przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracowników NIK, patrząc na realia płacowe sektora publicznego, należy do najwyższych.

Aplikacja trwa maksymalnie 1,5 roku. Delegatura NIK mieści się w Krakowie na ul. Łobzowskiej 67.

4) Zawód doradcy podatkowego

Kwestie egzaminu stanowiącego jeden z warunków koniecznych dostąpienia zaszczytu J wykonywania tego zawodu reguluje ustawa z 5 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym. Na listę doradców może być wpisana osoba, która:

1) ma pełną zdolność do czynności prawnych;

2) korzysta z pełni praw publicznych;

3) jest nieskazitelnego charakteru i swoim dotychczasowym postępowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu doradcy podatkowego;

4) posiada wyższe wykształcenie;

5) odbyła w Polsce dwuletnią praktykę zawodową;

6) złożyła z wynikiem pozytywnym egzamin na doradcę podatkowego;

7) wystąpiła z wnioskiem o wpis na listę, nie później niż w okresie 3 lat od złożenia z wynikiem pozytywnym egzaminu na doradcę podatkowego.

Za wpis na listę doradców podatkowych Krajowa Rada Doradców Podatkowych ( http://www.krdp.pl/ ) pobiera opłatę. Kandydaci na doradców podatkowych, którzy złożyli z wynikiem pozytywnym egzamin na doradcę podatkowego, odbywają dwuletnią praktykę zawodową (a wiec najpierw egzamin, a później praktyka!), w tym:

1)  w urzędzie skarbowym - przez okres 2 miesięcy;

2)  w izbie skarbowej - przez okres 2 miesięcy;

3)  w urzędzie kontroli skarbowej - przez okres 2 miesięcy;

4) u doradcy podatkowego lub w spółce doradztwa podatkowego - przez okres 12 miesięcy.

Egzaminy na doradcę podatkowego są przeprowadzane przez Państwową Komisję Egzaminacyjną do Spraw Doradztwa Podatkowego. Egzamin jest sprawdzianem teoretycznego i praktycznego przygotowania kandydatów na doradców podatkowych, z następujących dziedzin:

1) źródła prawa i wykładnia prawa;

2) analiza podatkowa, materialne prawo podatkowe oraz podstawy międzynarodowego prawa podatkowego;

3) postępowanie administracyjne i postępowanie egzekucyjne w administracji;

4) prawo celne i dewizowe;

5) prawo karne skarbowe;

6) administracja finansowa i kontrola skarbowa;

7) rachunkowość;

8) ewidencja podatkowa i zasady prowadzenia ksiąg podatkowych;

9) przepisy o doradztwie podatkowym;

10) etyka zawodowa.

Część pisemna egzaminu polega na rozwiązaniu testu składającego się ze 100 pytań obejmujących wszystkie dziedziny, o które były wyżej wskazane oraz rozwiązaniu zadania polegającego na sporządzeniu projektu wystąpienia w imieniu klienta do organu podatkowego lub sądu. Część testowa egzaminu trwa 100 minut, a rozwiązanie zadania 180 minut. Rozwiązując zadanie kandydat może korzystać wyłącznie z przepisów prawa ogłoszonych w dziennikach urzędowych lub zawartych w zbiorach przepisów bez komentarzy.     Warunkiem zdania części ustnej egzaminu jest uzyskanie co najmniej 70 % maksymalnej liczby punktów. Uwaga są punkty ujemne na egzaminie. Egzamin na doradcę podatkowego w stosunku do osób, które zajmowały stanowiska sędziów, prokuratorów oraz inspektorów kontroli skarbowej lub wykonywały zawód adwokata, radcy prawnego, notariusza, biegłego rewidenta, nie obejmuje zakresu egzaminu wymaganego do uzyskania takiego stanowiska lub zawodu.

Opłata za egzamin na doradcę podatkowego wynosi 600 zł. W razie negatywnego wyniku części pisemnej lub ustnej egzaminu, opłata za egzamin poprawkowy z tej części egzaminu wynosi 300 zł. Warunkiem dopuszczenia do części ustnej jest zdanie z wynikiem pozytywnym części pisemnej egzaminu. W przypadku negatywnego wyniku części pisemnej egzaminu może on być powtarzany. Termin ponownego egzaminu może być wyznaczony nie wcześniej niż po upływie 3 miesięcy od dnia egzaminu, którego wynik był negatywny; w przypadku pozytywnego wyniku części pisemnej egzaminu, kandydat może w okresie roku przystępować do części ustnej egzaminu, nie częściej jednak niż co 3 miesiące, czyli innymi słowy egzamin ustny można powtarzać maks. 4 razy w skali roku.

Przez długi okres był problem z wyznaczaniem tych egzaminów. Obecnie część pisemna egzaminu jest przeprowadzana co najmniej raz w roku, bez względu na liczbę kandydatów zakwalifikowanych do tej części egzaminu, albo każdorazowo, gdy do części pisemnej zostanie zakwalifikowanych co najmniej 50 kandydatów. Część ustna egzaminu jest przeprowadzana, jeżeli do egzaminu zostało dopuszczonych co najmniej 12 kandydatów, jednakże nie rzadziej niż co 3 miesiące. Terminy części pisemnej i ustnej egzaminu podawane są do publicznej wiadomości w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw finansów publicznych oraz na tablicy ogłoszeń w urzędzie obsługującym ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Terminy części pisemnej i ustnej egzaminu dla poszczególnych kandydatów są wyznaczane zgodnie z kolejnością złożonych wniosków. Kandydat zakwalifikowany do części pisemnej egzaminu jest zawiadamiany pisemnie o terminie i miejscu tej części egzaminu oraz o indywidualnym numerze kandydata nadanym na potrzeby egzaminu. O terminie i miejscu przeprowadzenia części ustnej egzaminu kandydat jest zawiadamiany pisemnie, za pomocą telefaksu lub drogą elektroniczną. Nieprzystąpienie do części pisemnej albo ustnej egzaminu przez kandydata jest równoznaczne z uzyskaniem negatywnego wyniku z tej części egzaminu. W przypadku nieprzystąpienia do części pisemnej lub ustnej egzaminu z powodu ważnych, niezawinionych i udokumentowanych przyczyn losowych, na wniosek kandydata, zmienia się termin egzaminu. Wniosek o zmianę terminu części pisemnej lub ustnej egzaminu, wraz z dokumentami potwierdzającymi niemożność przystąpienia do danej części egzaminu powinien być złożony do sekretarza Komisji Egzaminacyjnej, nie później niż w terminie 14 dni od dnia wyznaczonego terminu egzaminu.

Średnie wynagrodzenie doradcy podatkowego wynosi ok. 5300 zł.

6) Zawód referendarza sądowego

Kwestie praw i obowiązków dotyczących tego zawodu regulują w głównej mierze art. 149-153a ustawy z 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych.

Na stanowisko referendarza sądowego może być mianowany ten, kto:

1)  posiada obywatelstwo polskie i korzysta z pełni praw cywilnych i obywatelskich,

2)  jest nieskazitelnego charakteru,

3)  ukończył wyższe studia prawnicze w Polsce i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne uznane w Polsce,

4)  ukończył 24 lata,

5)  ukończył aplikację ogólną prowadzoną przez Krajową Szkołę Sądownictwa i Prokuratury lub zdał egzamin sędziowski lub prokuratorski, albo ukończył aplikację notarialną, adwokacką lub radcowską i złożył odpowiedni egzamin.

Jak widać na wskazanych wyżej wymogach ustawodawca nie przewidział odrębnej aplikacji referendarskiej, pozostawiając ten zawód absolwentom Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury oraz tym, którzy pozdawali egzaminy sędziowski, prokuratorskie, notarialne, adwokackie lub radcowski.

Stosunek pracy z referendarzem sądowym nawiązuje się na podstawie mianowania, z dniem określonym w akcie mianowania.

Rozwiązanie stosunku pracy z referendarzem może nastąpić w drodze wypowiedzenia w razie:

1) otrzymania ujemnej oceny kwalifikacyjnej, potwierdzonej ponowną ujemną oceną, dokonaną nie wcześniej niż po upływie trzech miesięcy;

2) zniesienia sądu lub jego reorganizacji, powodującej utratę możliwości dalszego zatrudnienia referendarza,

3) uznania przez lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za trwale niezdolnego do pełnienia obowiązków referendarza,

4) nabycia prawa do emerytury,

5) skazania referendarza za przestępstwo nieumyślne ścigane z urzędu (w przypadku skazania za przestępstwo umyślne lub przestępstwo skarbowe stosunek pracy rozwiązuje się bez wypowiedzenia)

Referendarz sądowy może wypowiedzieć stosunek pracy. Wtedy okres wypowiedzenia wynosi trzy miesiące. Stosunek pracy z referendarzem sądowym może być też rozwiązany za porozumieniem stron. W razie utraty obywatelstwa polskiego stosunek pracy z referendarzem rozwiązuje się bez wypowiedzenia. Minister Sprawiedliwości może przenieść referendarza sądowego na jego wniosek lub za jego zgodą na inne miejsce służbowe. Referendarza sądowego mianuje i rozwiązuje z nim stosunek pracy Minister Sprawiedliwości na wniosek prezesa sądu okręgowego. Prezes sądu okręgowego przed wystąpieniem z wnioskiem o mianowanie referendarza sądowego zasięga informacji o kandydacie z Krajowego Rejestru Karnego. Wynagrodzenie zasadnicze referendarza sądowego wynosi 75% wynagrodzenia zasadniczego w stawce podstawowej sędziego sądu rejonowego, powiększone o należną składkę z tytułu ubezpieczenia społecznego. Po siedmiu latach pracy na stanowisku referendarza sądowego wynagrodzenie zasadnicze podwyższa się do wysokości 75% wynagrodzenia zasadniczego w stawce pierwszej awansowej sędziego sądu rejonowego, powiększone o należną składkę z tytułu ubezpieczenia społecznego, a po dalszych siedmiu latach pracy - do wysokości 75% wynagrodzenia zasadniczego w drugiej stawce awansowej sędziego sądu rejonowego, powiększone o należną składkę z tytułu ubezpieczenia społecznego Uogólniając można stwierdzić, że wynagrodzenie referendarza sadowego wynosi obecnie około 5000 złotych brutto (bez składek i potrąceń).

Referendarzowi przysługuje corocznie urlop dodatkowy w wymiarze:

1)  sześciu dni roboczych - po dziesięciu latach pracy,

2)  dwunastu dni roboczych - po piętnastu latach pracy.

Do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu dodatkowego, wlicza się wszystkie okresy zatrudnienia w sądzie lub prokuraturze na stanowiskach: aplikantów, asesorów, sędziów i prokuratorów, w Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa na stanowisku radcy, a także okresy wykonywania zawodu adwokata, radcy prawnego lub zajmowania samodzielnego stanowiska w organach władzy publicznej, z którym związana była praktyka prawnicza oraz inne okresy pracy, jeżeli z tytułu tego zatrudnienia przysługiwał zwiększony wymiar urlopu.

Referendarzowi przysługuje gratyfikacja jubileuszowa w wysokości:

1)  po dwudziestu latach pracy - 100% wynagrodzenia miesięcznego;

2)  po dwudziestu pięciu latach pracy - 150% wynagrodzenia miesięcznego;

3)  po trzydziestu latach pracy - 200% wynagrodzenia miesięcznego;

4)  po trzydziestu pięciu latach pracy - 250% wynagrodzenia miesięcznego;

5)  po czterdziestu latach pracy - 350% wynagrodzenia miesięcznego;

6)  po czterdziestu pięciu latach pracy - 400% wynagrodzenia miesięcznego.

Do okresu pracy uprawniającego do gratyfikacji jubileuszowej wlicza się wszystkie poprzednie zakończone okresy zatrudnienia oraz inne okresy, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają one wliczeniu do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Referendarzowi można udzielić  - podobnie jak sędziemu - płatnego urlopu dla poratowania zdrowia. Urlop dla poratowania zdrowia nie może przekraczać sześciu miesięcy i nie może być udzielony, jeżeli referendarz nie pełnił służby przez okres roku z powodu choroby. Urlopu dla poratowania zdrowia udziela Minister Sprawiedliwości.

Referendarz może przystąpić do egzaminu sędziowskiego po przepracowaniu 3 lat na stanowisku referendarza lub asystenta sędziego. Wniosek o dopuszczenie do egzaminu sędziowskiego referendarz zgłasza Dyrektorowi Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury na miesiąc przed przeprowadzeniem egzaminu, uiszczając wymaganą opłatę.

7) Aplikacja administracyjna

Kwestie przebiegu aplikacji administracyjnej regulują w głównej mierze przepisy ustawy z 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych oraz wydanego na jej podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z 8 listopada 1982 r. w sprawie aplikacji administracyjnej oraz ocen kwalifikacyjnych urzędników państwowych.

Aplikacja administracyjna ma na celu teoretyczne i praktyczne przygotowanie pracownika podejmującego po raz pierwszy pracę w urzędzie państwowym do należytego wykonywania obowiązków urzędnika państwowego. Aplikacja administracyjna trwa dwanaście miesięcy i kończy się oceną kwalifikacyjną. Kierownik urzędu może zaliczyć na poczet aplikacji uprzednie zatrudnienie aplikanta i skrócić mu okres aplikacji do sześciu miesięcy. Aplikant, który otrzymał pozytywną ocenę kwalifikacyjną, powinien być zatrudniony na stanowisku, do którego został przygotowany w toku aplikacji. Aplikant, który otrzymał negatywną ocenę kwalifikacyjną, może być zatrudniony na stanowisku, do którego objęcia nie jest wymagana aplikacja administracyjna. Ponownej ocenie kwalifikacyjnej poddaje się aplikanta po rocznej pracy na stanowisku.

Bardziej dokładne wczytanie się w przepisy ustawy o pracownikach urzędów państwowych pozwala stwierdzić, iż zakres zastosowania przepisów o obowiązkowej aplikacji administracyjnej ograniczony jest do skromnej ilości pracowników urzędów państwowych, np. do pracowników Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. W większości urzędów państwowych kierownicy tych urzędów są uprawnieni do określania stanowisk, na których zatrudnieni pracownicy są traktowani jako urzędnicy państwowi w rozumieniu tej ustawy oraz wykazu stanowisk objętych aplikacją administracyjną. Czasami się zdarza, że podobne funkcje do funkcji aplikacji administracyjnej pełni np. tzw. służba przygotowawcza. W Małopolskim Urzędzie Wojewódzkim w Krakowie trwała ona tylko trzy dni, co jest dużą oszczędnością czasu na tle rocznej aplikacji administracyjnej.

8) Aplikacja legislacyjna

Kwestie przebiegu aplikacji legislacyjnej regulują w głównej mierze przepisy ustawy z 21 listopada 2008 o służbie cywilnej oraz wydanego na jej podstawie rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 1 września 2010 r. w sprawie aplikacji legislacyjnej.

Propozycja tej aplikacji skierowana jest przede wszystkim dla tych, którzy chcą pracować w departamentach prawnych róznych ministerstw.

Dyrektor generalny urzędu może skierować członka korpusu służby cywilnej (czyli urzędnika mianowanego lub pracownika pracującego na umowę o pracę w urzędzie, gdzie jest służba cywilna) mającego wykształcenie prawnicze na aplikację legislacyjną. Na aplikacje legislacyjną mogą tez być kierowani urzędnicy państwowi posiadający wykształcenie prawnicze, poleceni przez swojego kierownika, ewentualnie żołnierze zawodowi i funkcjonariusze służb. Wzajemne prawa i obowiązki urzędu i członka korpusu służby cywilnej związane ze skierowaniem na aplikację legislacyjną określa umowa zawarta między dyrektorem generalnym urzędu a członkiem korpusu służby cywilnej.

Aplikacja legislacyjna jest prowadzona przez Rządowe Centrum Legislacji.

Aplikacja obejmuje:

1) uczestnictwo w wykładach i konwersatoriach, które odbywają się w wyznaczonych terminach przez okres 10 miesięcy;

2) uczestnictwo w zajęciach praktycznych, które odbywają się w wyznaczonych terminach przez okres 12 miesięcy.

Egzamin kończący aplikację odbywa się po zakończeniu zajęć praktycznych.

Przedmiotem wykładów i konwersatoriów są:

1) źródła prawa w Rzeczypospolitej Polskiej;

2) metodyka pracy legislacyjnej;

3) procedura prawodawcza;

4) wybrane problemy legislacyjne podstawowych dyscyplin prawa;

5) standardy tworzenia prawa w państwie prawnym;

6) prawo Unii Europejskiej i harmonizacja prawa polskiego z prawem Unii Europejskiej;

7) orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i orzecznictwo sądowe;

8) język prawny i język prawniczy;

9) etyka zawodu legislatora.

Zajęcia praktyczne polegają w szczególności na opracowywaniu:

1) projektów aktów prawnych;

2) projektów założeń projektów ustaw;

3) stanowisk prawno-legislacyjnych do projektów aktów prawnych lub projektów założeń projektów ustaw.

Prezes Rządowego Centrum Legislacji wyznacza termin rozpoczęcia aplikacji. Nie później niż na 3 miesiące przed miesiącem rozpoczęcia aplikacji podaje do publicznej wiadomości informację o przyjmowaniu zgłoszeń na aplikację.

Komisja ustala listę osób zakwalifikowanych do odbycia aplikacji, po przeprowadzeniu rozmów kwalifikacyjnych z kandydatami, biorąc pod uwagę - oprócz konieczności posiadania statusu członka korpusu służby cywilnej mającego wykształcenie prawnicze lub urzędnika państwowego posiadającego wykształcenie prawnicze, poleconego przez swojego kierownika, ewentualnie żołnierza zawodowego i funkcjonariusza służb – także:

1) liczbę lat pracy kandydata, w tym liczbę lat pracy związanej z legislacją;

2) potrzeby podmiotów kierujących do odbycia aplikacji.

Aplikacja kończy się egzaminem składanym przed komisją egzaminacyjną. Egzamin składa się z części pisemnej i części ustnej, z których każda odbywa się w oddzielnym dniu. Nie może być dopuszczony do egzaminu aplikant, który opuścił więcej niż 10 dni wykładów i konwersatoriów bez względu na przyczynę nieobecności. Aplikant taki jest skreślany z listy aplikantów. Część pisemna egzaminu polega na opracowaniu projektu aktu prawnego z uzasadnieniem albo na opracowaniu projektu założeń projektu ustawy oraz na opracowaniu stanowiska prawno-legislacyjnego do projektu aktu prawnego albo na opracowaniu stanowiska prawno-legislacyjnego do projektu założeń projektu ustawy. Podczas części pisemnej egzaminu aplikanci mogą posługiwać się tekstami aktów prawnych, zbiorami orzeczeń oraz komentarzami. Część pisemna egzaminu odbywa się pod nadzorem kierownika aplikacji oraz osoby wyznaczonej przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej spośród pozostałych członków tej komisji. Część ustna egzaminu obejmuje sprawdzenie wiedzy aplikanta w zakresie wykładów i konwersatoriów. Część ustna egzaminu odbywa się przed komisją egzaminacyjną w obecności patrona aplikanta. Komisja egzaminacyjna ocenia łącznie wyniki części pisemnej i części ustnej egzaminu, podejmując uchwałę większością głosów; w razie równej liczby głosów decyduje głos przewodniczącego komisji egzaminacyjnej. W razie niedostatecznego wyniku egzaminu kończącego aplikację można zdawać go ponownie tylko raz, nie wcześniej niż po upływie sześciu miesięcy od dnia tego egzaminu, w terminie wyznaczonym przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej.

Uwaga aplikacja legislacyjna jest bardzo droga. Opłata za uczestnictwo w aplikacji jest równoważna czternastokrotności minimalnego wynagrodzenia, przewidzianego w przepisach o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, więc cirka na obecne czasy 14 000 zł. Jednak łyżką miodu w tej beczce dziegciu jest to, że płaci za nią podmiot kierujący, czyli urząd. Szczegóły reguluje umowa pomiędzy podmiotem kierującym a Rządowym Centrum Legislacji.

9) Aplikacja kuratorska

Kwestie przebiegu aplikacji kuratorskiej regulują art. od  71 do 83 ustawy z 27 lipca 2001 r. o kuratorach sądowych.

Aplikacja kuratorska na kuratora zawodowego trwa rok.

Aplikantem kuratorskim może zostać ten, kto:

1) posiada obywatelstwo polskie i korzysta z pełni praw cywilnych i obywatelskich;

2) jest nieskazitelnego charakteru;

3) jest zdolny ze względu na stan zdrowia do pełnienia obowiązków kuratora zawodowego;

4) ukończył wyższe studia magisterskie z zakresu nauk pedagogicznopsychologicznych, socjologicznych lub prawnych albo inne wyższe studia magisterskie i studia podyplomowe z zakresu nauk pedagogicznopsychologicznych, socjologicznych lub prawnych,

6) przedłoży informację z Krajowego Rejestru Karnego.

Prezes sądu okręgowego, po zasięgnięciu opinii kuratora okręgowego, zatrudnia aplikanta kuratorskiego na podstawie umowy o pracę, zawartej na czas określony, uwzględniając możliwość jej rozwiązania przed upływem terminu.

W uzasadnionych wypadkach prezes sądu okręgowego, po zasięgnięciu opinii kuratora okręgowego, może skrócić aplikację kuratorską do 9 miesięcy, jeżeli aplikant został w tym okresie należycie przygotowany do egzaminu kuratorskiego, uzyskując pozytywną ocenę z przebiegu aplikacji. Czas trwania aplikacji może zostać przedłużony na wniosek aplikanta na czas nie dłuższy niż 6 miesięcy, jeżeli aplikant nie przystąpił do egzaminu lub nie zdał go w pierwszym terminie. W uzasadnionych wypadkach prezes sądu okręgowego, po zasięgnięciu opinii kuratora okręgowego, może także rozwiązać umowę z aplikantem kuratorskim w terminie wcześniejszym, jeżeli przebieg aplikacji wskazuje nieprzydatność aplikanta do kuratorskiej służby sądowej.

Aplikacja kuratorska ma na celu:

1) praktyczne zapoznanie aplikanta z organizacją i działalnością sądu, zakładów dla nieletnich, placówek opiekuńczo-wychowawczych i leczniczo- terapeutycznych oraz zakładów penitencjarnych;

2) teoretyczne oraz praktyczne zaznajomienie aplikanta z zadaniami kuratora sądowego;

3) pogłębienie wiedzy aplikanta z zakresu metodyki pracy kuratorskiej;

4) sprawdzenie przydatności aplikanta do wykonywania zawodu kuratora.

Aplikant kuratorski składa egzamin kuratorski przed komisją egzaminacyjną. Egzamin kuratorski odbywa się w terminie wyznaczonym przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, w miesiącu poprzedzającym upływ okresu aplikacji. Egzamin pisemny odbywa się w obecności i pod nadzorem co najmniej 2 członków komisji egzaminacyjnej, a egzamin ustny – przed komisją egzaminacyjną. W razie niedostatecznego wyniku egzaminu aplikant może przystąpić jeden raz do ponownego jego składania, w ciągu 6 miesięcy od dnia egzaminu poprzedniego. Egzamin pisemny polega na opracowaniu analizy akt sprawy oraz przygotowaniu stosownego wniosku procesowego lub innego pisma, którego przygotowanie należy do zadań kuratora sądowego. Warunkiem dopuszczenia do egzaminu ustnego jest uzyskanie pozytywnej oceny z egzaminu pisemnego. Egzamin ustny obejmuje sprawdzenie znajomości metodyki pracy kuratora sądowego, organizacji wymiaru sprawiedliwości, przepisów prawnych dotyczących działalności kuratorów sądowych oraz innych wiadomości potrzebnych do wykonywania zawodu kuratora sądowego.

Aplikant kuratorski jest obowiązany do:

1) uczestnictwa w szkoleniu:

a) teoretycznym, ze szczególnym uwzględnieniem metodyki pracy kuratora sądowego, organizacji wymiaru sprawiedliwości, przepisów prawnych dotyczących działalności kuratorów sądowych oraz innych wiadomości potrzebnych do wykonywania zawodu kuratora sądowego;

b) praktycznym, ze szczególnym uwzględnieniem udziału w rozprawach sądowych i w wysłuchiwaniu nieletnich przez sędziego oraz pobytu na terenie zakładów karnych, placówek opiekuńczo-wychowawczych oraz leczniczo-rehabilitacyjnych;

2) dokonywania oceny przebiegu spraw znajdujących się w postępowaniu rozpoznawczym i wykonawczym w ramach pracy zespołu;

3) zapoznania się z rejonem pracy kuratora – patrona oraz zadaniami wynikającymi z jego zakresu czynności;

4) przyswojenia zasad prowadzenia dokumentacji kuratorskiej;

5) nawiązywania kontaktów z instytucjami zajmującymi się wychowaniem, profilaktyką i resocjalizacją;

6) zapoznawania się z organizacją i formami pracy ośrodka kuratorskiego;

7) udziału w posiedzeniach zespołu i naradach organizowanych dla kuratorów sądowych.

Wynagrodzenie kuratora ustala się przy zastosowaniu mnożników kwoty bazowej. Kwota bazowa na rok 2003 r. wynosiła 1667, 7zł (jest ona corocznie waloryzowana średniorocznym wskaźnikiem wzrostu wynagrodzeń ustalanym na podstawie przepisów o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej, więc teraz na pewno będzie wyższa; dla porównania można wskazać, że w 2010 r. ustalono ją w wysokości 1873, 84 zł). W zależności od stopnia służbowego kwotę tę mnoży się przez określony współczynnik. Mnożnik kuratora zawodowego na podstawie obowiązujących przepisów wynosi obecnie 1,5 kwoty bazowej, natomiast aplikant dostanie już mniej, bo tylko wynik mnożenia kwoty bazowej przez współczynnik 0,9. Kuratorowi zawodowemu przysługuje dodatek za pracę terenową, w wysokości 50% kwoty bazowej, z tym że kierownikowi zespołu kuratorskiej służby sądowej dodatek taki przysługuje w wysokości 12,5% kwoty bazowej; kuratorowi zawodowemu przysługuje dodatek za wieloletnią pracę, wynoszący począwszy od szóstego roku pracy 5% miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego; dodatek ten wzrasta o 1% za każdy dalszy rok pracy, aż do osiągnięcia 20% miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego. W poprzednich latach nie zawsze był przeprowadzany nabór na kuratorów zawodowych.

Dużo krakowskich kuratorów zawodowych pracuje w budynku Biproskóru na ul. Przy rondzie 6.

8a) Kurator społeczny

Obok kuratora zawodowego w skład „korpusu” kuratorów sądowych wchodzą także kuratorzy społeczni. Żeby zostać wpisanym na listę kuratorów społecznych, prowadzoną przy prezesie sądu rejonowego, należy:

1) posiadać obywatelstwo polskie i korzystać z pełni praw cywilnych i obywatelskich;

2) być nieskazitelnego charakteru;

3) być zdolnym ze względu na stan zdrowia do pełnienia obowiązków kuratora zawodowego,

4) posiadać co najmniej wykształcenie średnie i doświadczenie w prowadzeniu działalności resocjalizacyjnej, opiekuńczej lub wychowawczej;

5) złożyć informację z Krajowego Rejestru Karnego.

Prezes sądu rejonowego ma obowiązek odwołać kuratora społecznego, jeżeli:

1) przestał odpowiadać wyżej wymienionym warunkom;

2) złożył prośbę o zwolnienie go z powierzonej mu funkcji.

Prezes sądu może odwołać kuratora społecznego, jeżeli:

1) kurator nienależycie wypełnia powierzoną mu funkcję,

2) wymagają tego względy organizacyjne.

Liczba dozorów lub nadzorów sprawowanych przez kuratora społecznego nie powinna przekraczać 10. Prezes sądu rejonowego, na wniosek kierownika zespołu, ustala i przyznaje kuratorowi społecznemu miesięczny ryczałt z tytułu zwrotu kosztów ponoszonych w związku ze sprawowanym przez niego nadzorem lub dozorem, płatny do dnia 20 każdego miesiąca. Ryczałt za sprawowanie jednego dozoru lub nadzoru wynosi od 2 % do 4 % kwoty bazowej ustalonej dla kuratorów zawodowych na podstawie przepisów o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej. Jak widać nawet przyznanie maksymalnego mnożnika, tj. 4 % nie czyni z tego zawodu specjalnie dochodowego źródła zarobku. Przyjmując maksymalny mnożnik 4 % i maksymalną dozwoloną liczbę nadzorów lub dozorów, tj. 10, wynik określający zwrot kosztów kuratora sądowego kształtuje się w okolicach 650 złotych. Na niezarobkowy charakter tego zawodu wskazuje samo użyte określenie „zwrot kosztów” oraz stwierdzenie ustawodawcy, iż kurator społeczny pełni swą funkcję społecznie w jednym zespole (art. 84 ust. 3 ustawy ) ustawy o kuratorach sadowych. Za przeprowadzenie wywiadu w postępowaniu wykonawczym w sprawie nieobjętej dozorem lub nadzorem prezes sądu rejonowego przyznaje kuratorowi społecznemu ryczałt z tytułu zwrotu kosztów w wysokości 4% kwoty bazowej.

9) Aplikacja rzeczniowska

Kwestie przebiegu aplikacji rzeczniowskiej regulują art. od 27 do 41 ustawy z 11 kwietnia 2001 r. o rzecznikach patentowych.

Zawód rzecznika patentowego polega na świadczeniu pomocy w sprawach własności przemysłowej. Rzecznik patentowy świadczy pomoc prawną i techniczną. Pomoc prawna polega w szczególności na udzielaniu porad i konsultacji prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, badaniu stanu prawnego przedmiotów własności przemysłowej, zastępstwie prawnym i procesowym. Pomoc techniczna polega w szczególności na opracowywaniu opisów technicznych zgłoszeń do ochrony przedmiotów działalności twórczej przeznaczonych do przemysłowego wykorzystywania, badaniu zakresu ich ochrony, prowadzeniu poszukiwań dotyczących stanu techniki. Rzecznik patentowy występuje w charakterze pełnomocnika w postępowaniu przed Urzędem Patentowym, sądami i organami orzekającymi w sprawach własności przemysłowej, z wyjątkiem występowania w charakterze pełnomocnika w postępowaniu karnym i postępowaniu karnym skarbowym.

Celem aplikacji rzeczniowskiej jest przygotowanie aplikanta do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu rzecznika patentowego. Aplikacja trwa trzy lata.

Na listę aplikantów może być wpisana osoba, która:

1) posiada obywatelstwo państwa członkowskiego;

2) ma pełną zdolność do czynności prawnych i korzysta z pełni praw publicznych;

3) jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu rzecznika patentowego;

4) ukończył magisterskie studia wyższe o kierunku przydatnym do wykonywania zawodu rzecznika patentowego, w szczególności techniczne lub prawnicze;

5) złoży oświadczenie o pokryciu kosztów aplikacji;

6) nie jest zatrudniona w Urzędzie Patentowym, w sądzie administracyjnym, w Europejskim Urzędzie Patentowym lub w Urzędzie Harmonizacji Rynku Wewnętrznego, jak także nie sprawuje urzędu sędziego, nie wykonuje zawodu notariusza, komornika, nie zajmuje  stanowiska prokuratora, asesora prokuratorskiego lub notarialnego albo nie odbywa aplikacji ogólnej, sędziowskiej, prokuratorskiej, notarialnej lub komorniczej oraz nie podjęła pracy w organach wymiaru sprawiedliwości lub w organach ścigania.

Krajowa Rada Rzeczników Patentowych, co najmniej na trzy miesiące przed terminem egzaminu konkursowego, ogłasza o możliwości składania przez zainteresowane osoby wniosków o wpis na listę aplikantów oraz podaje do wiadomości zakres tematyczny egzaminu. Ogłoszenie na wniosek Krajowej Rady Rzeczników Patentowych, Prezes Urzędu Patentowego zamieszcza w organie urzędowym Urzędu Patentowego „Wiadomości Urzędu Patentowego”.

Aplikacja jest prowadzona jako odpłatna działalność samorządu rzeczników patentowych na zasadach samofinansowania. Wysokość opłaty rocznej ma być ustalana przez Prezes Rady Ministrów  w drodze rozporządzenia. Jej wysokość nie może przekroczyć trzykrotności przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce naszego kraju, czy maks. ok. 9000 zł. Ze źródeł internetowych wynika jednak, że faktyczne koszty są mniejsze i nie powinny przekroczyć 6000 zł rocznie.

Wpis na listę aplikantów następuje po przeprowadzeniu egzaminu konkursowego, którego termin wyznacza Krajowa Rada Rzeczników Patentowych.

Celem egzaminu konkursowego jest sprawdzenie wiedzy kandydatów z zakresu:

1) zadań rzecznika patentowego i zasad wykonywania tego zawodu,

2) podstaw prawa własności przemysłowej,

3) elementów wiedzy technicznej,

4) elementów prawa konstytucyjnego,

5) stopnia znajomości jednego języka obcego, według wyboru kandydata: angielskiego, francuskiego lub niemieckiego.

Egzamin konkursowy składa się z części pisemnej i ustnej. Za przeprowadzenie egzaminu konkursowego pobierana jest od kandydatów opłata. Wysokość tej opłaty ma być też przez Prezesa Rady Ministrów ustalana w drodze rozporządzenia. Jednak ze względu na wejście w życie nowelizacji ustawy o rzecznikach patentowych Prezes Rady Ministrów jeszcze nie zdążył wydać rozporządzenia. Niezależnie kiedy je wyda ustawa ogranicza maksymalny pułap opłaty za przeprowadzenie egzaminu konkursowego do wysokości 0,3 przeciętnego wynagrodzenia, więc opłata nie powinna być ustalana powyżej kwoty ok. 900 zł.

Aplikanta skreśla się z listy aplikantów w drodze uchwały Krajowej Rady Rzeczników Patentowych:

1) w przypadku ukończenia przez niego aplikacji;

2a) w przypadku nieuiszczania, bez usprawiedliwionej przyczyny, opłaty za aplikację dłużej niż przez trzy miesiące,

3) w razie prawomocnego orzeczenia dyscyplinarnego o ukaraniu aplikanta karą wydalenia z aplikacji;

4) w razie nieukończenia przez niego, bez usprawiedliwionej przyczyny, aplikacji w terminie,

Na koniec aplikacji zdaje się egzamin kwalifikacyjny.

W Polsce rzecznik patentowy zarabia ok. 4000 zł. brutto.

11) Zawód asystenta sędziego

Kwestie praw i obowiązków dotyczących tego zawodu regulują w głównej mierze art. 155 do 155b ustawy z 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych, rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 listopada 2002 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobu wykonywania czynności przez asystentów sędziów oraz rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 16 czerwca 2009 r. w sprawie wynagradzania asystentów sędziów. Asystent sędziego wykonuje samodzielnie czynności administracji sądowej oraz czynności przygotowania spraw sądowych do ich rozpoznania.

Na stanowisku asystenta sędziego może być zatrudniony ten, kto:

1) jest obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej i korzysta z pełni praw cywilnych i obywatelskich,

2) jest nieskazitelnego charakteru,

3) ukończył wyższe studia prawnicze w Polsce i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne uznane w Polsce,

4) ukończył 24 lata,

5) ukończył aplikację ogólną prowadzoną przez Krajową Szkołę Sądownictwa i Prokuratury lub zdał egzamin sędziowski lub prokuratorski albo ukończył aplikację notarialną, adwokacką lub radcowską i złożył odpowiedni egzamin.

Na stanowisku asystenta sędziego mogą pozostać osoby, które zostały tam zatrudnione przed wejściem w życie regulacji ustanawiających obowiązek ukończenia aplikacji ogólnej lub zdania egzaminu sędziowskiego lub prokuratorskiego albo ukończenia aplikacji notarialnej, adwokackiej lub radcowskiej i złożenia odpowiedniego egzaminu. Tak wiec mogą tam pracować osoby, które nie ukończyły żadnych z wymienionych w poprzednim zdaniu aplikacji. Możliwym jest także zatrudnianie na podstawie umów na czas określony obejmujący okres zastępstwa asystenta sędziego osób, które także nie ukończyły żadnych z wymienionych aplikacji.

Asystenci sędziów, wykonują czynności w wydziałach sądów rejonowych, okręgowych i apelacyjnych, przy czym w wydziałach gospodarczych prowadzących Krajowy Rejestr Sądowy lub rejestr zastawów oraz wydziałach ksiąg wieczystych w szczególnie uzasadnionych przypadkach, uznanych za takie przez prezesa sądu. Przy zatrudnianiu asystentów w poszczególnych sądach i wydziałach uwzględnia się: opinię z przebiegu praktyki i doświadczenie inne niż uzyskane w pracy na stanowisku praktykanta. Osoba zatrudniona na stanowisku asystenta sędziego może pełnić obowiązki asystenta w stosunku do nie więcej niż trzech sędziów. W praktyce spotyka się sytuacje, że jeden asystent obsługuje więcej niż 3 sędziów. Prezes sądu przydziela asystentów sędziom, którzy wykonują obowiązki związane z rozpoznawaniem spraw sądowych. Asystent samodzielnie wykonuje czynności administracji sądowej związane z załatwianiem spraw oraz czynności przygotowania spraw sądowych do rozpoznania, z wyłączeniem czynności zastrzeżonych na podstawie odrębnych przepisów do kompetencji przewodniczących wydziałów; do samodzielnych czynności asystenta należy: sporządzanie projektów zarządzeń przygotowujących sprawę do rozpoznania na rozprawie lub posiedzeniu, sporządzanie projektów orzeczeń niekończących postępowania w sprawie i ich uzasadnień, kontrola sprawności, terminowości i prawidłowości wykonywania zarządzeń sędziego przez sekretariat wydziału, żądanie od osób i instytucji informacji niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy, kontrola terminowości sporządzania opinii przez biegłych, wstępna analiza akt spraw przydzielonych do referatu sędziego, wstępna analiza zarzutów zawartych w środkach odwoławczych;  podejmowanie czynności sprawdzających w sprawach zawieszonych oraz przedstawianie sędziemu stanu spraw nierozpoznanych; wypełnianie kart statystycznych; gromadzenie orzecznictwa i literatury przydatnych do rozpoznawania spraw sądowych oraz wykonywanie innych czynności związanych z działalnością orzeczniczą sędziów, z którymi współpracuje, wynikających ze specyfiki danego wydziału sądu; sporządzanie projektów orzeczeń i zarządzeń, w szczególności o zwrocie pozwu i wezwań do uiszczenia opłat sądowych;  sporządzanie projektów odpowiedzi na pisma wpływające do danej sprawy, niestanowiące wniosków procesowych i inne.

Wynagrodzenie asystentów kształtuje się w zależności do sądu w którym pracują. Obecnie widełki wynagrodzenia brutto kształtują się następująco:

-sąd apelacyjny -3 361 – 3 824;

-sąd okręgowy – 3 013-3 356;

-sąd rejonowy –2 675 – 3008.

12) Zawód asystenta prokuratora

Wzorem sądów powszechnych do pomocy prokuratorom zostali powołani asystenci prokuratorów, których zadaniem zostało odciążenie prokuratorów od pracy administracyjnej. W pierwszej kolejności asystenci prokuratorów zostali przydzieleni do pomocy prokuratorom, pracującym w nowych superwydziałach (np. biurze d/s przestępczości zorganizowanej). Kwestie praw i obowiązków dotyczących tego zawodu regulują w głównej mierze art. 100a do 100c ustawy z 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze, rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 marca 2010 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobu wykonywania czynności przez asystentów prokuratorów oraz rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 25 marca 2010 r. w sprawie wynagradzania asystentów prokuratorów. Asystent w prokuraturze apelacyjnej, okręgowej lub rejonowej wykonuje bieżące czynności nadzoru nad dochodzeniem, do których należy:

1) systematyczne zapoznawanie się z aktami sprawy i zwracanie szczególnej uwagi na:

a) sposób realizacji celów postępowania przygotowawczego;

b) szybkość i trafność podejmowania pierwszych czynności po otrzymaniu zawiadomienia o przestępstwie;

c) sposób dokumentowania ustnych zawiadomień o przestępstwie oraz zasadność wszczynania dochodzeń;

d) prawidłowość przyjętych w dochodzeniu kierunków postępowania;

e) prawidłowość przeprowadzenia i udokumentowania dowodów;

f) szybkość postępowania, a zwłaszcza koncentrację czynności;

g) prawidłowość postępowania z dowodami rzeczowymi;

h) prawidłowość przeprowadzenia czynności związanych z wydaniem postanowienia o przedstawieniu zarzutów;

i) zakres przedmiotowy i podmiotowy postępowania;

j) realizację uprawnień procesowych uczestników postępowania;

k) sposób weryfikacji zeznań świadków i wyjaśnień podejrzanych;

l) przestrzeganie zasad biurowości, a w szczególności poprawność ułożenia materiałów sprawy, numerację kart i szatę graficzną;

2) badanie terminowości nadsyłania przez Policję lub inne uprawnione organy akt dochodzenia z wnioskiem o przedłużenie czasu jego trwania;

3) badanie poziomu czynności procesowych oraz wydanych w toku dochodzenia zarządzeń i postanowień.

Do samodzielnych czynności administracyjnych asystenta w prokuraturze apelacyjnej, okręgowej lub rejonowej należy:

1) kontrola terminowości sporządzania opinii przez biegłych;

2) wstępna kontrola pod względem formalnym i merytorycznym dokumentów dotyczących wypłat wynagrodzeń biegłych i innych kosztów postępowania;

3) sprawdzanie terminowości i prawidłowości wykonywania zarządzeń prokuratora przez sekretariat;

4) sprawdzanie terminowości i prawidłowości czynności sekretariatu w postępowaniach zawieszonych oraz sprawdzanie, czy przyczyny zawieszenia trwają nadal;

5) sporządzanie projektów odpowiedzi na pisma wpływające do danej sprawy, niestanowiące wniosków procesowych;

6) gromadzenie orzecznictwa i literatury przydatnych do prowadzenia postępowania przygotowawczego;

7) wypełnianie kart statystycznych;

8) sporządzanie projektów decyzji kończących postępowania przygotowawcze;

9) sporządzanie projektów innych decyzji procesowych związanych z prowadzeniem i nadzorowaniem postępowań przygotowawczych.

Na stanowisku asystenta prokuratora może być zatrudniony ten, kto:

1) jest obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej i korzysta z pełni praw cywilnych i obywatelskich;

2) jest nieskazitelnego charakteru;

3) ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł zawodowy magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej;

4) ukończył 24 lata;

5) ukończył aplikację prokuratorską lub aplikację ogólną w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury.

Asystent prokuratora, który ukończył wyższe studia prawnicze i uzyskał tytuł magistra, po przepracowaniu sześciu lat na tym stanowisku może zgłosić prokuratorowi apelacyjnemu zamiar przystąpienia do egzaminu prokuratorskiego. W takim przypadku asystent prokuratora dopuszczany jest do egzaminu prokuratorskiego w najbliższym terminie przewidzianym dla aplikantów prokuratorskich. Prokurator informuje o konkursie przez umieszczenie ogłoszenia w miejscu powszechnie dostępnym w siedzibie prokuratury, we właściwym ze względu na siedzibę prokuratury urzędzie pracy, w Biuletynie Informacji Publicznej oraz może poinformować w inny sposób, w szczególności przez umieszczenie ogłoszenia w prasie. Konkurs przeprowadza komisja konkursowa powołana przez prokuratora. Konkurs ma na celu sprawdzenie wiedzy, umiejętności, predyspozycji oraz zdolności ogólnych kandydatów, niezbędnych do wykonywania obowiązków asystenta prokuratora. Podobnie jak w przypadku konkursów na asystenta sędziego tak i komisja konkursowa po przeprowadzeniu konkursu na asystenta prokuratora, w oparciu o jego wyniki, może wyłonić rezerwową listę kandydatów na wypadek zaistnienia możliwości zatrudnienia większej liczby osób lub rezygnacji kandydata.

Warunkiem ubiegania się o zatrudnienie w prokuraturze jest złożenie przez osobę ubiegającą się o zatrudnienie na stanowisku asystenta prokuratora oświadczenia, że nie jest prowadzone przeciwko niej postępowanie o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub przestępstwo skarbowe.

Wynagrodzenie asystentów kształtuje się w zależności do prokuratury w którym pracują. Obecnie widełki wynagrodzenia brutto kształtują się następująco:

-Prokuratora Generalna i prokuratura apelacyjna -3 361 – 3 824;

-sąd okręgowy – 3 013-3 356,

-sąd rejonowy –2 675 – 3008.

13) Zawód i aplikacja biegłego rewidenta

Kwestie praw i obowiązków dotyczących tego zawodu regulują w głównej mierze różne artykuły ustawy z 7 maja 2009 r. o biegłych rewidentach i ich samorządzie, podmiotach uprawnionych do badania sprawozdań finansowych oraz o nadzorze publicznym. Szczególnie ważnym rozporządzeniem z perspektywy odbycia aplikacji na biegłego rewidenta oraz przystąpienia do egzaminu końcowego jest rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 29 grudnia 2009 r. w sprawie postępowania kwalifikacyjnego na biegłych rewidentów.

Biegły rewident, zwany inaczej audytorem, jest osobą uprawnioną do badania sprawozdań finansowych. Konstytutywnym warunkiem posługiwania się tym określeniem i wykonywaniem funkcji przewidzianych dla tego zawodu jest wpisanie do rejestru biegłych rewidentów. Do rejestru biegłych rewidentów, może być wpisana osoba fizyczna spełniająca następujące warunki:

1) korzysta z pełni praw publicznych oraz ma pełną zdolność do czynności prawnych;

2) ma nieposzlakowaną opinię i swoim dotychczasowym postępowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu biegłego rewidenta;

3) nie była skazana prawomocnym wyrokiem za umyślnie popełnione przestępstwo lub przestępstwo skarbowe;

4) ukończyła studia wyższe w Rzeczypospolitej Polskiej lub zagraniczne studia wyższe uznawane w Rzeczypospolitej Polskiej za równorzędne i włada językiem polskim w mowie i piśmie;

5) odbyła roczną praktykę w zakresie rachunkowości w państwie Unii Europejskiej oraz co najmniej dwuletnią aplikację pod kierunkiem biegłego rewidenta, mającą na celu praktyczne przygotowanie do samodzielnego wykonywania zawodu, przy czym spełnienie tych warunków zostało stwierdzone przez Komisję Egzaminacyjną,

6) złożyła przed Komisją z wynikiem pozytywnym egzaminy dla kandydatów na biegłego rewidenta;

7) złożyła przed Komisją z wynikiem pozytywnym końcowy ustny egzamin dyplomowy sprawdzający wiedzę zdobytą w trakcie aplikacji;

8) złożyła ślubowanie przed prezesem Krajowej Rady Biegłych Rewidentów lub innym upoważnionym członkiem Krajowej Rady Biegłych Rewidentów.

W Internecie można znaleźć oferty kursów przygotowawczych do egzaminu dla kandydatów na biegłych rewidentów, np. www.cee.com.pl . Przytoczony kurs wygląda następująco: prowadzony jest cyklicznie oraz trwa 4 semestry. Można spośród całej ofert kursowej wybrać tylko poszczególne przedmioty.

Przed przystąpieniem do egzaminu należy zarejestrować się na kandydata na biegłego rewidenta w Krajowej Izbie Biegłych Rewidentów.

W trakcie odbywania aplikacji kandydat na biegłego rewidenta powinien nabyć umiejętności wymagane do wykonywania zawodu biegłego rewidenta, a w szczególności w zakresie:

1) wyboru i stosowania właściwych metod i technik w procesie badania sprawozdań finansowych;

2) opracowywania dokumentacji badania sprawozdań finansowych, w tym dokumentacji roboczej, raportu i opinii biegłego rewidenta oraz wystąpienia porewizyjnego;

3) współpracy z przedstawicielami jednostek, których sprawozdania finansowe podlegają badaniu przez biegłego rewidenta.

Aplikację odbywa się w podmiotach uprawnionych do badania sprawozdań finansowych, które:

1) prowadzą badania rocznych sprawozdań finansowych dla co najmniej 10 podmiotów lub

2) zatrudniają lub współpracują z co najmniej 3 biegłymi rewidentami wykonującymi zawód biegłego rewidenta — oraz zapewniają kandydatom na biegłego rewidenta udział w badaniu sprawozdań finansowych przez okres co najmniej 5 miesięcy w każdym roku aplikacji.

Kandydat na biegłego rewidenta powinien uzyskać pisemną zgodę podmiotu, o którym mowa wyżej, na odbywanie w nim aplikacji. Aplikacja odbywa się na podstawie stosunku pracy w wymiarze czasu pracy nie mniejszym niż pół etatu. W przypadkach uzasadnionych doświadczeniem zawodowym kandydata na biegłego rewidenta. Komisja może wyrazić zgodę na odbywanie aplikacji na podstawie umowy cywilnoprawnej.

Kandydat na biegłego rewidenta przystępuje do ustnego egzaminu dyplomowego przeprowadzanego przez Komisję po:

1) odbyciu rocznej praktyki w zakresie rachunkowości, stwierdzonej przez Komisję;

2) zdaniu z wynikiem pozytywnym egzaminów;

3) odbyciu co najmniej dwuletniej aplikacji, pod kierunkiem biegłego rewidenta, stwierdzonej przez Komisję.

Zawód biegłego rewidenta jest dobrze płatnym zawodem. Zarobki miesięczne brutto zaczynają się w okolicach 10 tys. złotych.

14) Zawód syndyk

Kwestie praw i obowiązków dotyczących tego zawodu reguluje w głównej mierze ustawa z 15 czerwca 2007 r. o licencji syndyka. W skład obowiązków syndyka wchodzi nadzór nad majątkiem upadłego oraz prawidłowe przeprowadzenie postępowania, które ma na celu zlikwidowanie aktywów upadłego dłużnika, ustalenie listy wierzycieli oraz przygotowanie podziału uzyskanej sumy pomiędzy wierzycieli.

Licencję syndyka może uzyskać osoba fizyczna, która:

1) ma obywatelstwo państwa członkowskiego Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym;

2) zna język polski w zakresie niezbędnym do wykonywania czynności syndyka;

3) ma pełną zdolność do czynności prawnych;

4) ukończyła wyższe studia i uzyskała tytuł magistra lub równorzędny w państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym;

5) posiada nieposzlakowaną opinię;

6) w okresie 15 lat przed złożeniem wniosku o licencję syndyka przez co najmniej 3 lata zarządzała majątkiem upadłego, przedsiębiorstwem lub jego wyodrębnioną częścią w Rzeczypospolitej Polskiej lub w państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym;

7) nie była karana za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe;

8) nie jest podejrzana albo oskarżona o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub przestępstwo skarbowe;

9) nie jest wpisana do rejestru dłużników niewypłacalnych Krajowego Rejestru Sądowego;

10) złożyła z pozytywnym wynikiem egzamin przed Komisją Egzaminacyjną, powołaną przez Ministra Sprawiedliwości;

11) jest zdolna, ze względu na stan zdrowia, do wykonywania czynności syndyka.

Jak więc widać możliwość wykonywania zawód syndyka nie jest ograniczona tylko dla prawników.

Egzamin dla osób ubiegających się o licencję syndyka przeprowadza się co najmniej dwa razy w ciągu roku. Informację o terminie egzaminu Minister Sprawiedliwości ogłasza w Biuletynie Informacji Publicznej na swoich stronach podmiotowych oraz w dzienniku o zasięgu ogólnokrajowym, co najmniej na trzy miesiące przed planowanym terminem egzaminu. Osoba ubiegająca się o licencję syndyka składa do Ministra Sprawiedliwości wniosek o dopuszczenie do egzaminu najpóźniej 45 dni przed terminem rozpoczęcia egzaminu.

Osoba przystępująca do egzaminu uiszcza opłatę egzaminacyjną.

Egzamin ma formę pisemną i przeprowadzany jest w języku polskim. Egzamin obejmuje zagadnienia z zakresu prawa, ekonomii i finansów oraz zarządzania, ze szczególnym uwzględnieniem specyfiki postępowania upadłościowego i naprawczego.

Egzamin polega na:

1) rozwiązaniu testu składającego się ze 100 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa;

2) wykonaniu zadania problemowego.

O zarobkach syndyków krążą mityczne opowieści. Zarobki te zależą od masy upadłościowej i od decyzji sądu, który wyznacza odpowiedni procent tej masy upadłościowej jako wynagrodzenie syndyka. Ogólnie można powiedzieć, że wynagrodzenie syndyka wynosi ok. 3 % masy upadłościowej.

Kraków, 30 maja 2011 r.

Krzysztof Grabowski